Có dịp tôi đi công tác  Malaysia, anh bạn thân "gửi cho cháu nó" một thùng tướng. Tưởng gì hóa ra toàn... mì tôm, ruốc với patê mẹ làm. Anh phân trần: "Cháu nó chỉ ăn được... mì Việt Nam. Ai sang cũng phải tranh thủ gửi. Từ hồi sang đến giờ sút 7 cân rồi. Giờ như con mắm!". Rồi anh lại chậc lưỡi lo xa: "Đấy là đứa con gái  đầu, trước khi đi mẹ nó còn cẩn thận huấn luyện cho mấy chiêu nấu nướng phòng thân rồi mà cũng không ăn thua. Sắp tới lại thằng con trai  cũng cho đi du học nốt. Chưa biết nó lại xoay xở chuyện ăn uống thế nào đây..."

Hôm nay sẽ ăn gì?

Chắc chắn ai đi du học lần đầu tiên cũng được gia đình  chuẩn bọ cho một... thùng mì tôm mang theo để... phòng thân.

Nhưng hết mì rồi mà vẫn rất nhiều du học sinh  "khốn khổ" vì thức ăn bản địa không hợp khẩu vị. Thức ăn thì không thiếu. Giá cả cũng không phải là quá đắt đỏ nhưng vấn đề là không thể ăn được. Ăn fastfood mãi ngán đến mức hễ cứ sáng dậy mở mắt ra là trong đầu hiện lên câu hỏi  to tướng: "Hôm nay sẽ ăn gì nhỉ?"

Nhiều du học sinh  mới sang thường đóng luôn tiền ăn cho căng-tin trường để "chắc cú" được chuyện kiểm soát chi tiêu. Nhưng rồi "nuốt không trôi" lại phải ra ngoài mua thêm thức ăn về hì hụi nấu nướng. Chưa kể đến chuyện cái "dạ dày Việt Nam" quen ăn nhiều rau nhưng rau ở nhiều quốc gia  vừa ít chủng loại "ăn được" lại vừa "đắt vàng mắt" (có khi giá mớ rau đắt hơn cả cân thịt) nên thi thoảng lắm mới dám "bấm bụng" ăn rau và lúc nào cũng thấy xót ruột.

Ở các nước châu Âu, sữa và các sản phẩm  từ sữa rất nhiều và "ngon, bổ, rẻ" nhưng cái "dạ dày Việt Nam" lại thường thiếu men tiêu hóa nên những món này cũng không được hoan nghênh nhiệt liệt cho lắm.

Đa số du học sinh  Việt Nam  nhăm nhe mua đồ ăn Việt Nam, hoặc đồ châu Á, cho dễ nuốt. Cũng may là bây giờ thời đại toàn cầu  hóa, thực phẩm, gia vị món Việt cũng được nhập khẩu, bày bán ở nhiều nơi. Tuy nhiên, người mình mua đồ ăn Tây ở Việt Nam  đắt bao nhiêu thì đồ ăn Việt bán ở nước ngoài  cũng đắt bấy nhiêu. Điều này lại khiến du học sinh  phải đau đầu với bài toán cân đối ngân sách. Thế nên nấu được một món Việt cho ra món Việt cũng là chuyện đừng mơ đối với du học sinh. Nhưng dù sao thì được ăn cơm với thịt hộp vẫn còn hơn ăn bánh mì với súp thịt bò hầm và salad trộn rau thì ít mà khoai tây với bơ thì nhiều.

Khó khăn hàng... viện trợ

Những tưởng chỉ sinh viên  trong nước mới phải trung thành với "bản trường ca" mì tôm, ai dè du học sinh  cũng trung thành không kém. Nhưng khổ cái là mì tôm ở nước ngoài  lại không giống mì tôm ở Việt Nam. Không nói tận đâu xa xôi, ngay ở các nước trong khu vực, mì Hàn Quốc  thì lúc nào cũng thoang thoảng vị sâm hoặc vị kim chi. mì Nhật Bản  thì luôn có mùi rong biển và gia vị hải sản nhạt nhạt lại tanh tanh. mì Malaysia hay mì Singapore hay có vị cà ri hăng hăng. mì Thái dễ ăn hơn nhưng luôn cay xè, không phải ai cũng ăn được. Chỉ có bánh thì nói chung ở đâu cũng như nhau, ăn với bơ và ruốc mang theo từ Việt Nam  cũng cầm cự được một thời gian.

Nhưng hết mì tôm với ruốc mang theo là biết nhau ngay. Vậy nên, khi có người quen từ Việt Nam  ra nước ngoài  thì trăm lần như một, bố mẹ lại phải tiếp tế đồ ăn sang. Nhưng người tử tế chỉ gửi mì tôm với ruốc không thì còn đỡ. Gặp phải ông bố bà mẹ nào thương con quá lại gửi cả nước mắm, cá khô sang thì người được nhờ cũng chỉ còn có nước méo mặt.

Không nói đến chuyện quá cước phải trả thêm phí không nhỏ mà cần lưu ý rằng hầu hết các nước, đặc biệt là các nước Âu Mỹ, đều có những quy định  chặt chẽ trong việc cho phép hay không cho phép đưa qua biên giới nước mình các loại thực phẩm, trái cây. Họ làm như vậy nhằm bảo vệ sức khỏe  cho người dân  nước họ, bảo vệ hàng hóa thực phẩm, giống cây của xứ họ chống lại những nguy cơ nhiễm khuản, lai tạp, dịch bệnh... Ngay cả hải quan sân bay ở Việt Nam  cũng đã "stop" rồi chứ đừng nói hải quan quốc tế.

Nhiều người thương con không có... rau ăn nên gửi hạt giống rau sang, chỉ báo hại người "cầm giùm" vừa phải thanh minh với hải quan sân bay lại vừa phải thanh minh với cô con gái  đang háo hức chờ quà của mẹ. Chỉ có những thức ăn, thực phẩm  sấy khô, đóng gói kỹ, có xuất xứ rõ ràng thì không ngại gì. Nhưng thực tế là có thể mua được các loại hàng tương tự của Trung Quốc, Thái Lan, Hồng Kông  tràn ngập. Mỗi tội đắt! Thế nên có lẽ cứ gửi tiền sang vẫn là một lựa chọn hợp lý hơn!

Tình thương mến thương

Sống trong tình cảnh cái dạ dày lúc nào cũng ở trong tình trạng bất an mới thấy cái tình thương mến thương của những người cùng cảnh ngộ quý giá  đến mức nào. Nhiều chuyện tình của dân du học được bắt nguồn với cái lý do  cực kỳ đơn giản là giải quyết những cơn sôi bụng. Du học sinh  nữ dù sao cũng khéo hơn du học sinh  nam ở cái khoản nấu nướng, vun vén cho những bữa ăn đủ chất, giá rẻ  mà dễ nuốt.

Du học sinh  nam thì hơn đứt du học sinh  nữ ở cái khoản an ủi nỗi nhớ nhà của bạn gái. (Con gái  ngồi với nhau mà nhớ nhà chỉ còn có nước... khóc tập thể!) Thành ra đôi bên cùng có lợi. Ai không có đôi thì chỉ còn nước ăn ké. Và một luật bất thành văn đã được du học sinh  tuân thủ rất tự giác: chủ mua đồ ăn thì khách sơ chế, chủ nấu ăn thì khách rửa bát, hoặc ngược lại...

Ai hay lo xa hơn thì ngay từ khi mới đặt chân lên đất khách đã lo hỏi bạn bè  chỗ nào có thể mua thực phẩm, đồ gia vị Việt Nam  hoặc gia vị Tàu cũng tạm được. Hoặc cẩn thận hơn, ngay từ khi còn ở nhà đã có thể lên các diễn đàn  của du học sinh  mà hỏi han địa chỉ mua sắm đồ Việt. Hầu như diễn đàn  du học sinh  nào cũng có các box hướng dẫn  nấu ăn hay chia sẻ  những địa chỉ bỏ túi hữu ích. Không tìm được các thông tin  có sẵn thì cứ tung một câu hỏi  lên, sẽ lập tức kiếm ngay được người đồng cam và chia sẻ  kinh nghiệm.

Khác biệt trong văn hóa ẩm thực

Người Việt có thói quen ăn tươi và ăn vặt. Thành ra lúc nào cũng thấy lỉnh kỉnh chợ búa, hì hụi nấu nướng rồi xì xụp ăn uống... Trong khi đó, du học sinh  nước ngoài, kể cả các nước châu Á  thường không có thói quen này. Họ ăn uống đúng giờ, gọn gàng và đơn giản. Người nước ngoài  ăn uống phần lớn chỉ dùng đĩa, bát và thìa dĩa trong khi người Việt  thì lỉnh lỉnh bát lớn, bát nhỏ, đĩa thịt, đĩa rau, rồi mâm, rồi đũa thành ra trông cũng lôi thôi. Vậy nên, nếu du học sinh  Việt ở với nhau thì còn đỡ chứ ở cùng người nước ngoài  mà vẫn giữ nếp ăn uống này là bị kỳ thị ngay.

Chưa kể đến chuyện các món ăn Việt Nam  thường dùng gia vị rất nặng mùi. Bạn khó chịu thế nào với mùi xì dầu của người Trung Quốc, mùi cà ri thịt cừu của người theo đạo Hồi hay thậm chí là món fromage thối đặc sản của nước Pháp thì người nước ngoài  cũng có cảm giác y như thế với nước mắm và mực khô của Việt Nam.

Trường đại học  của các nước phát triển  thường có thể coi như một môi trường  "đa quốc gia, đa văn hóa". Người theo đạo Hồi thì ăn thịt cừu. Người theo đạo Ấn thì không ăn thịt bò. Có người ăn chay. Có người thích ăn nhiều gia vị... Mỗi dân tộc  có một thói quen ăn uống và một văn hóa ẩm thực riêng. Món này đối với mình có thể là ngon nhưng đối với người khác thì không, hoặc ngược lại. Điều quan trọng  là biết tôn trọng văn hóa và sở thích của người khác.

Nếu phải ăn uống với cả một cộng đồng  như vậy thì trước khi lên đường du học, ngoài những gói ruốc thịt, mực khô, lạp xường... mang theo, các bạn du học sinh  cũng nên trang bị cho mình tinh thần cởi mở và khả năng thích nghi với đồ ăn bản địa. Còn những bữa ăn Việt Nam, sẽ là đặc biệt thú vị nếu dành chúng cho những bữa tiệc chung của cộng đồng  du học sinh  Việt. Như thế, món ăn không chỉ còn là thực phẩm  thông thường, mà đã là một nguồn vui và động viên  tinh thần rất lớn cho những ngày tháng xa nhà.